Büyük ekim devrimi lideri, Sovyetler Birliği Komünist Partisi ilk genel sekreteri, Bilimsel Sosyalizm‘in teorisyeni ve geliştiricisi Lenin, Rusya’da Ulyanovsk şehrinde doğdu. Lenin, demokrasi ve özgür eğitim için mücadele veren devlet memuru İlya Nikolayeviç Ulyanov ile liberal görüşlere sahip Maria Aleksandrovna Ulyanov’un oğludur.

1886 yılında babasını beyin kanamasından kaybettikten kısa bir süre sonra, Mayıs 1887′de büyük ağabeyi Aleksandr Ulyanov, Rus Çarı III. Aleksandr’ın ölümüne sebep olan bir suikaste katılması sebebiyle asılarak idam edildi. Kız kardeşi Anna da, aynı sebepten Karzan yakınlarındaki Kokuchkino kasabasına sürgüne gönderildi. Bu Ulyanov ailesinin parçalanmasına sebep oldu. Lenin’in daha genç yaşında böyle bir trajedi yaşaması ilerideki hayatını çok etkiledi.

Ağabeyini kaybettiği yıl liseden mezun olan Lenin, Kazan Üniversitesi’ne girdi. Üniversiteye başlamasından kısa süre sonra Rus Devrimini destekleyen bir öğrenci örgütüne katıldı. 1888-1889 yılları arasında hukuk eğitimi sırasında Rus Edebiyatı konusunda kendini geliştirdi. Üniversite yıllarında Latince, Yunanca, Almanca, Fransızca ve İngilizce de öğrendi, Karl Marx’ın “Das Kapital” adlı eserini okudu. Ardından 1892 yılında hukuk alanında diplomasını aldı. Mezuniyetinin ardından Tatar köyü olan Samara’da bir süre avukatlık yaptı. 1893 yılında St. Petersburg’a yerleşerek Marksist gruplara katıldı.

1898 Temmuz’unda bir sosyalist eylemci olan Nadejda Krupskaya ile evlendi. Sürgünde iken, Iskra gazetesini kurdu. Devrimci hareket üzerine çeşitli makaleler ve kitaplar yazdı. Bu dönemde çeşitli mahlaslar kullandıktan sonra sonunda Lenin mahlasını kullanmaya karar verdi.

Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nde etkin görev aldı. 1906 yılında başkanlığa seçildi. Nisan 1917′de Petrograd’a ulaşan Lenin, geçici hükümete karşı Nisan Tezleri‘ni yayımlayarak Bolşevik hareketinde liderlik konumuna geldi. Ekim ayında geçici hükümete karşı “Sovyetler iktidara!” sloganıyla silahlı bir devrime önayak oldu. Ekim Devriminin gerçekleşmesinde öndeydi. 8 Kasım’da Lenin, Rus Sovyet Kongresi tarafından “Halk Komiserleri Konsey Başkanı” seçildi.

30 Ağustos 1918′de bir miting sonrası aracına giden Lenin’e suikast yapıldı. Lenin, suikastçının üç el ateşiyle yaralandı. Kurşunların ikisi omzuna, biri akciğerine isabet etti. Diğer suikastçıların hastanede beklediğine inanan Lenin, hastaneye gitmeyi reddetti. Doktorlar kurşunları çıkarmanın çok tehlikeli olduğuna karar verdiler.

1919 Mart ayında Lenin ve diğer Bolşevik liderler tüm dünyadan gelen devrimci sosyalistlerle buluşarak Komünist Enternasyonal’i kurdu. Lenin, Marksizm üzerine kurulmuş politik ve ekonomik bir teori olan Leninizm‘in kurucusudur. Leninizm, Marksizmin çağın gereklerine göre hem kuramsal hem politik hem de ekonomik alanda, temel ilkelere bağlı kalarak yeniden uyarlanması olmuştur.

Lenin’in suikast girişiminde aldığı yaralar sağlık durumunu kötüye götürmüştü. Kurşun hala boynunda idi ve omuriliğe yakın durduğu için, o günün tıp tekniğiyle çıkarılması mümkün değildi. 1922 Mayıs’ında ilk defa felç geçirerek sağ tarafı kısmen felçli kalan Lenin’in hükümetteki rolü giderek azaldı. Aynı yılın Aralık ayında geçirdiği ikinci felçten sonra aktif politikadan çekildi. 1923 Mart’ında geçirdiği üçüncü felcin sonrasında konuşma yeteneğini de yitirerek ölene kadar yatağa bağımlı kaldı.

Lenin 21 Ocak 1924 günü, 53 yaşında öldü. Lenin’in mumyalanan naaşı Moskova’da Lenin Mozolesi’nde daimi istirahatgahına kondu. Lenin’in korunan naaşı Moskova’da Kızıl Meydan’daki Lenin Mozolesi’nde sürekli olarak ziyarete açık tutulmaktadır.

Sovyet hükümeti, tanınmış Alman bilimadamı Oskar Vogt’u Lenin’in beynini incelemek ve “dehaya” yol açan beyin hücrelerinin yerini tespit etmekle görevlendirdi.